Omgevingspsycholoog
wat doet een omgevingspsycholoog?

Wat doet een omgevingspsycholoog eigenlijk?

In ontwerp- en bouwprocessen geeft een omgevingspsycholoog de gebruiker een stem in het proces. Dit doet hij door de ‘zachte factoren’ tastbaar te maken.

Een omgevingspsycholoog is eigenlijk de advocaat van de gebruiker. In ontwerp- en bouwprocessen geeft hij de gebruiker van gebouwen en openbare ruimte een stem in het proces. Door onderzoek te lezen, zelf onderzoek te doen en gebruikers te betrekken in ontwerp- en bouwprocessen, kan hij de ‘zachte factoren’ tastbaar maken.

Ik ben omgevingspsycholoog

Ook ik kom wel eens op feestjes waar ik de onvermijdelijke vraag krijg: “wat doe jij?” Ik ben omgevingspsycholoog antwoord ik dan. Ik hoef je hopelijk niet uit te leggen dat het gros van de mensen hier lichtelijk verbaasd op reageert. De verbazing wordt vaak nog groter als ik ze vertel dat het me prima lukt hier geld mee te verdienen.

Wat doe je dan als omgevingspsycholoog?

Ik heb gemerkt dat veel mensen het moeilijk vinden om zich een voorstelling te maken van wat ik doe, vandaar deze blog. Ik kan natuurlijk niet voor iedere omgevingspsycholoog spreken, dus het wordt een verhaal over wat ik doe als omgevingspsycholoog.

Advocaat van de gebruiker

Als omgevingspsycholoog ben ik de advocaat van de gebruiker. Ik probeer de gebruiker van gebouwen en de openbare ruimte een stem te geven in het ontwerpproces. Anders gezegd probeer ik de mens centraal te stellen in een ontwerp. Vanuit deze rol houd ik mij dus niet bezig met dingen als financiën, of het architectonisch klopt of bouwconstructies. Daar zijn andere mensen voor.

Ik probeer de gebruiker een stem te geven door zachte factoren als beleving en ervaring tastbaar te maken. Ontwerpbeslissingen worden dan meer genomen op basis van argumenten gebaseerd op onderzoek naar gevoelens, gedachten en gedrag van gebruikers, in plaats van persoonlijke meningen en smaak.

Die kennis van zachte factoren moet natuurlijk ergens vandaan komen. Daar heb ik een aantal manieren voor.

1. Omgevingspsychologie literatuur

De eerste manier is lezen van veel vakliteratuur over omgevingspsychologie en ‘usability’. Ik ben zo een nerd die het leuk vind om wetenschappelijke artikelen over psychologie te lezen. De onderwerpen kunnen over van alles gaan, afhankelijk van wat voor een vraag ik krijg (bijvoorbeeld voor een klant om een ontwerp van een kantoor te analyseren) of zelf heb bedacht (omdat ik een blog wil schrijven over crowding).

Mijn grootste uitdaging hierin is te proberen het kaf van het koren te scheiden; wat is nou wel en niet wetenschappelijk onderbouwd? Er wordt namelijk een hoop geschreven en beweerd over de effecten van architectuur en interieur, maar lang niet alles is gebaseerd op een goede onderbouwing. En die onderbouwing, dat is juist waar mijn klanten voor komen, dus daar moet ik goed op letten.

Let wel, ook in omgevingspsychologie is niet ieder onderwerp in iedere context onderzocht, daarvoor zijn er te veel onderdelen in een omgeving die kunnen afwijken. Stel, er is onderzoek gedaan naar het gedrag van mensen in ziekenhuizen. Je kunt dan niet zomaar stellen dat mensen dit gedrag ook vertonen op stations, de context is dan heel anders zeggen we dan. Omdat er niet altijd letterlijk onderzoek voorhanden is, moet ik geregeld psychologisch onderzoek interpreteren en meer een richting geven in welke ‘hoek’ ontwerpers kunnen denken.

2. Zelf onderzoek doen naar de gebruiker

De tweede manier is door zelf onderzoek uit te voeren door middel van observeren. Ik observeer bijvoorbeeld als ik meer wil weten over de specifieke gebruiker in een specifieke omgeving (bijvoorbeeld hoe mensen afvalbakken rondom een winkelcentrum gebruiken).

Hoewel er best veel bekend is over hoe mensen zich voelen, denken en gedragen, blijven dit soort bevindingen altijd afhankelijk van de omstandigheden waarin ze zich bevinden. Om een situatie goed te kunnen doorgronden, is observeren (of een andere vorm van gebruikersonderzoek) daarom vaak noodzakelijk. Het geeft je als omgevingspsycholoog een stuk meer inzicht in de specifieke context waarin de gebruiker zich bevindt.

Ook helpt het enorm als we achteraf bij een klant gaan meten. Wat is er nou werkelijk terecht gekomen van alle plannen? Werken de ontwerpoplossingen zoals verwacht? Dit heet ook wel ‘post occupancy evaluation’. Aan de hand hiervan kun je, zowel als omgevingspsycholoog als ontwerper, veel leren en, indien het nodig blijkt, dingen aanpassen.

3. Gebruikers betrekken in het ontwerpproces

Een derde manier om aan informatie te komen om de zachte factoren van een gebouw te onderbouwen, is door de eindgebruiker zelf te betrekken in het ontwerpproces. Dit wordt ook wel participatie genoemd. Ik betrek gebruikers graag in het ontwerp omdat dit veel informatie kan geven over hoe zij hun gebouw (willen) gebruiken.

Bovendien is ontwerpen en bouwen ook een groepsproces. Door gebruikers bij dit proces te betrekken, verklein je de kans dat er achteraf een hoop gedoe ontstaat omdat deze gebruikers zich niet serieus genomen voelen. Ook kun je het bouwproces gebruiken om verschillende belanghebbenden dichterbij elkaar te brengen. Dit kan vooral handig zijn als meerdere organisaties bij elkaar in één gebouw moeten gaan samenwerken.

Dit is wat ik ongeveer doe als ik wordt betrokken bij ontwerp- en bouwprocessen.

Lezingen & workshops geven

Vaak wordt ik ook benaderd om mijn kennis te delen door er over te komen vertellen op congressen en andere bijeenkomsten. Ik geef daarom ook geregeld lezingen en organiseer workshops over omgevingspsychologie en gebruikersparticipatie.

kennis delen

Ik blijf natuurlijk ook ondernemer, dus ik moet er ook voor zorgen dat ik genoeg centjes verdien zodat ik iedere dag weer kan eten, mijn appartement kan betalen en als het even kan een biertje kan drinken. Mijn belangrijkste bron van marketing is het delen van kennis. Door bijvoorbeeld te bloggen, twitteren en de nieuwsbrief te verspreiden, kom ik in contact met mensen die vragen hebben over hun ontwerp en ontwerpproces en die ik – hopelijk – kan helpen met mijn kennis.

Opmerking toevoegen

Over de schrijver

Joren van Dijk

Wij helpen jou met het verbeteren van beleving van eindgebruikers. Dit bereiken we door aanpassingen te doen in het ontwerp en de inrichting van de fysieke ruimte. We analyseren jouw omgeving op sterktes en zwaktes, onderzoeken de behoeftes van eindgebruikers en we ontwikkelen interventies om dit te verbeteren.

Geprikkeld? We horen graag van je! Je kunt me bereiken op:

joren@omgevingspsycholoog.nl
070 221 0793
06 4932 6072

Direct contact over dit onderwerp?

Uw e-mail adres

Uw bericht

Type deze code over
captcha

Delen met elkaar

Kan de inhoud interessant zijn voor anderen?