Omgevingspsycholoog

Bespaar geld door gebouwen gedragsgericht te ontwerpen

Ga bij het ontwerpen van een gebouw er vanuit hoe mensen zich werkelijk gedragen. Daardoor voorkom je dat er op de lange termijn extra geld moet worden uitgegeven om de situatie ‘leefbaar’ te houden.

Ga bij het ontwerpen van een gebouw er vanuit hoe mensen zich werkelijk gedragen. Daardoor voorkom je dat er op de lange termijn extra geld moet worden uitgegeven om de situatie ‘leefbaar’ te houden.

Interactie tussen mens en gebouw

Gebouwen sturen gedrag van mensen. Mensen, op hun beurt weer, bepalen hoe het gebouw gebruikt gaat worden. Soms worden er dingen ontworpen die het gedrag van mensen sturen op een manier die ze helemaal niet ‘willen’. De gebruikers gebruiken het gebouw dan heel anders dan vooraf door de ontwerpers was voorzien.

Mensen plaatsen hun fiets graag naast de deur

hoe gedragen mensen zich in een winkelcentrumBijvoorbeeld fietsenstallingen die te ver van de ingang van een gebouw geplaatst zijn. Doordat mensen graag de korste weg van a naar b willen, plaatsen ze hun fiets zo dicht mogelijk bij de ingang. Daardoor ontstaat er een tweede vaak rommelige ‘fietsenstalling’ vlak naast de deur van een gebouw (zie ook ‘psychologie van een fietsenstalling‘). De eigenaar van het gebouw vindt dit op zijn beurt vervelend, want de tweede fietsenstalling naast de deur geeft bijvoorbeeld een rommelig beeld of kan de doorgang blokkeren, wat de veiligheid van een gebouw kan verslechteren.

Mensen moeten hun fiets in de fietsenstalling plaatsen!

Maar mensen willen het niet moeten. Mensen willen veel liever de fiets dicht bij de ingang plaatsen dan 50 meter extra lopen. Daarom onstaat er dan ook vlakbij de ingang een tweede, ‘anarchistische’, fietsenstalling.

Normatief vs. gedragsgericht ontwerpen

Even een stap terug naar de tekentafel. Bovenstaand probleem staat voor mij symbool voor een fundamentele ontwerpvraag. Ontwerp je vanuit het idee hoe mensen zich zouden moeten gedragen (voor het gemak noem ik dit even ‘normatief ontwerpen’) of vanuit het idee hoe mensen zich in werkelijkheid gedragen (noem het ‘gedragsgericht ontwerpen’). Met andere woorden; stel je het gebouw of het gedrag van de gebruiker centraal?

Normatief ontwerpen ‘dwingt’ gedrag

Een voorbeeld van normatief ontwerpen zou zijn dat je de fietsenstalling op 50 meter van de ingang plaatst en verondersteld dat iedereen zijn fiets daar moet plaatsen. Gedragsgericht ontwerpen zou rekening houden met de wens van fietsers om hun fiets zo dicht mogelijk bij de ingang te plaatsen en plaatst de fietsenstalling dus veel dichter bij de ingang. Hierdoor is de kans dat er een ‘tweede fietsenstalling’ ontstaat, veel kleiner.

Sta stil bij consequenties van normatief ontwerpen

Ik wil niet zeggen dat gedragsgericht ontwerpen beter is dan normatief ontwerpen. Soms is normatief ontwerpen het gemakkelijkst; bijvoorbeeld als er een hek rondom een schoolplein wordt geplaatst waarop ’s avonds niemand mag komen. Normatief ontwerpen kan een aantal consequenties hebben waarvan het handig is dat hierbij vooraf wordt stilgestaan.

Normatief ontwerpen kost extra geld

slecht ontwerp van de ruimte zorgt voor fietsenprobleemAls er voor normatief ontwerpen wordt gekozen, mensen zich anders gedragen dan voorzien en dit leid tot een onwenselijke situatie (zoals 10 fietsen voor de ingang), dan moet er op een manier er voor gezorgd worden dat mensen zich anders gaan gedragen (en toch hun fiets in de officiële fietsenstalling te plaatsen). Je kunt dan een bordje plaatsen met ‘verboden fietsen te plaatsen’, maar dat lost het probleem niet op. Om het probleem op te lossen zijn dan twee oplossingen mogelijk:

  1. Handhaving (al dan niet gecombineerd met een gedragsverandering), dit kost energie (vaak ook frustratie), tijd en daarmee extra geld.
  2. Alsnog gedragsgericht ontwerpen en een tweede officiële fietsenstalling aanleggen. Ook dit kost ook extra geld.

Met andere woorden; normatief ontwerpen kan op de lange termijn meer geld kosten dan gedragsgericht ontwerpen.

Normatief ontwerpen kan averechts effect hebben

kantine van het saxion wordt gebruikt als bibliotheekEen tweede consequentie van normatief ontwerpen is dat er een ander probleem kan ontstaan. Een mooi voorbeeld hiervan hoorde ik toen ik een EPVE workshop gaf op Saxion Hogeschool. Op de Saxion in Enschede is het niet toegestaan om te eten in de bibliotheek. Dit verbod wordt gehandhaafd en daardoor eet niemand in de bibliotheek. Omdat de studenten graag een boterham eten tijdens het studeren, gaan steeds meer studenten in de kantine studeren. De capaciteit van de kantine is hierop niet berekend en daardoor is het soms erg druk in de kantine, wat ten koste gaat van het studeren van studenten.

Als er door de ontwerpers vooraf stil was gestaan bij het idee dat men een eetverbod in de bibliotheek zou gaan handhaven, dan hadden de ontwerpers hier vooraf rekening mee kunnen houden door de capaciteit van de kantine te vergroten.

Voordelen van gedragsgericht ontwerpen

Zoals gezegd, soms is normatief ontwerpen een goede oplossing. Maar kies daar niet te gemakkelijk voor. Door bij het ontwerpen van een gebouw er vanuit te gaan hoe mensen zich werkelijk gedragen, voorkom je dat er op de lange termijn extra geld moet worden uitgegeven om de situatie ‘leefbaar’ te houden.

Gedrag voorspellen is mogelijk

Het gedrag voorspellen van gebruikers is mogelijk doordat er in de omgevingspsychologie al een hoop studies gedaan zijn naar hoe mensen zich in omgevingen gedragen. Ook zijn er vele best- en worstcase scenario’s te vinden en methoden waarmee je gedrag kunt simuleren. Natuurlijk kun je niet alles voorspellen, maar je kunt wel de ‘voor de hand liggende’ ontwerpfouten vermijden.
Sta goed stil bij op welke manier je dingen ontwerpt, want daarmee voorkom je een hoop frustraties bij gebruikers en eigenaren en geld uitgaven van eigenaren van een gebouw.

Opmerking toevoegen

Over de schrijver

Joren van Dijk

Wij helpen jou met het verbeteren van beleving van eindgebruikers. Dit bereiken we door aanpassingen te doen in het ontwerp en de inrichting van de fysieke ruimte. We analyseren jouw omgeving op sterktes en zwaktes, onderzoeken de behoeftes van eindgebruikers en we ontwikkelen interventies om dit te verbeteren.

Geprikkeld? We horen graag van je! Je kunt me bereiken op:

joren@omgevingspsycholoog.nl
070 221 0793
06 4932 6072

Direct contact over dit onderwerp?

Uw e-mail adres

Uw bericht

Type deze code over
captcha

Delen met elkaar

Kan de inhoud interessant zijn voor anderen?