Omgevingspsycholoog
Quote Winston Churchill over de interactie tussen mens en gebouw.

Is omgevingspsychologie een innovatie?

Omgevingspsychologie is op zichzelf is niet innovatief. Je kunt zeggen dat de huidige toepassing van deze kennis in bouw- en ontwerpprocessen innovatief is.

Omgevingspsychologie is net zo zeer een innovatie als alle andere sociale wetenschappen. Wat je als innovatief zou kunnen beschouwen is dat we aan het leren zijn om deze wetenschappelijke kennis toe te passen in gebouwen en bouwprojecten. Kennis die al ruim 50 jaar op de plank op ons ligt te wachten.

Omgevingspsychologie is onbekend terrein

Veel mensen zijn onbekend met omgevingspsychologie. De meesten denken ook vaak dat het iets nieuws is en zien het soms als een innovatie. Het interessante daarvan is, vind ik, dat omgevingspsychologie eigenlijk helemaal niet zo nieuw is.

Omgevingspsychologie bestaat sinds de jaren ‘50

Omgevingspsychologie bestaat als vakgebied al sinds de jaren ’50 van de vorige eeuw (als je nog verder gaat kijken, kom je nog meer voorbeelden tegen van omgevingspsychologie, zoals de Hawthorne studies). Er is in de jaren ’50 en de twintig jaar daarna heel veel onderzoek gedaan naar onderwerpen als persoonlijke ruimte, crowding en territorialiteit. Ook na die periode heeft omgevingspsychologie zich verder ontwikkeld als serieuze onderzoektak van psychologie.

Geen interesse in omgevingspsychologie

Ik word wel eens aangesproken en gemaild door mensen die zich in de jaren ’80 en ‘90 bezig hebben gehouden met omgevingspsychologie. Hun verhalen, die opvallend vaak overeenkomen, scheppen een beeld dat er in die tijd veel minder interesse was voor het vakgebied. Dat terwijl omgevingspsychologie nu bijna hetzelfde is als toen. Uiteindelijk hebben de meesten hun heil gezocht in ander werk, je wil toch ook fatsoenlijk rond kunnen komen.

Ondanks dat omgevingspsychologie al zo lang bestaat, wordt het dus toch gezien als ‘nieuw’ of ‘een innovatie’. Veel mensen zijn er onbekend mee. Dat riep bij mij de vraag op:

“Is omgevingspsychologie een innovatie?”

Ik denk het niet. Althans, omgevingspsychologie is niet innovatiever dan iedere andere vorm van sociale wetenschap. Ik denk dat het eerder te maken heeft met dat de tijd er rijp voor is1. Dat de boodschap in de jaren ’80 en ‘90 minder over kwam is hier, denk ik, wel een voorbeeld van. Misschien waren zij hun tijd wel te ver vooruit. Je kunt je dan afvragen;

“Wat is er dan veranderd dat we nu wel interesse hebben?”

Vooropgesteld, ik ben geen socio- of antropoloog, maar van wat ik zie gebeuren in de maatschappij en wat ik lees en zie in de media, kan ik denk ik wel een antwoord geven op deze vraag.

Daar waar de focus in de jaren ’80 en ’90 veel meer lag op economische groei, materialisatie en individuele groei, ontstaat er (langzaam) een tegenreactie tegen dit denken. ‘De crisis’ heeft hier natuurlijk ook aan bij gedragen; het heeft ons met de neus op de feiten gedrukt en velen van ons zijn zich gaan afvragen;

“Waarom doen we het nou eigenlijk?”

Mijn antwoord op deze vraag is dat we het altijd voor mensen doen. Alles wat we doen, doen we op een zekere manier voor mensen. De menselijke ervaring (ook wel beleving) speelt hierin een belangrijke rol.  Er is blijkbaar ruimte ontstaan om meer te kijken naar manieren om deze menselijke ervaring te voeden. Je komt dan automatisch uit bij de ‘softe’, sociale wetenschappen.

Daar is omgevingspsychologie ook onderdeel van en dus wordt daar ook steeds meer aandacht aan besteed. Immers, als je een gebouw gaat (ver)bouwen, kun je ook de vraag stellen;

“Waarom ontwerpen/bouwen we het nou eigenlijk?”

Deze ontwikkeling wordt verder gevoed door het steeds mondiger worden van de burger. Deze moet daarom steeds meer als serieuze belanghebbende in ontwikkelingen en projecten worden betrokken.

Architecten in opleiding hebben behoefte aan omgevingspsychologie

Een bijzonder interessante ontwikkeling vind ik dat er steeds meer ontwerpers in opleiding aankloppen voor advies. Niet verwonderlijk, zij zijn immers groot gebracht in de huidige tijdgeest die meer focust op de vraag ‘waarvoor doen we het nou eigenlijk?’ Bovendien krijgen zij in hun 5-jarige opleiding nog steeds niet of nauwelijks onderwijs in sociale wetenschappen (Hamel, 2013). Dat terwijl de maatschappij straks van hen vraagt gebouwen te ontwerpen waarin de mens centraal staat. Terug naar de vraag:

“Is omgevingspsychologie een innovatie?”

Zoals gezegd denk ik niet dat omgevingspsychologie meer of minder een innovatie is dan andere sociale wetenschappen. De innovatie (als je daar al van kunt spreken) zit hem er meer in dat we, als samenleving, steeds beter in staat zijn om de kennis van omgevingspsychologie toe te passen. Kennis die al ruim 50 jaar op de plank ligt te wachten om gebruikt te worden ;-)

1Vermoedelijk heeft het er ook mee te maken dat wetenschappers steeds beter in staat zijn om wetenschappelijk kennis op een begrijpelijke manier te delen. De ‘digitalisering’  van de maatschappij maakt het ook veel gemakkelijker om dergelijke kennis te delen (deze blog is daar een voorbeeld van).

Opmerking toevoegen

Over de schrijver

Joren van Dijk

Wij helpen jou met het verbeteren van beleving van eindgebruikers. Dit bereiken we door aanpassingen te doen in het ontwerp en de inrichting van de fysieke ruimte. We analyseren jouw omgeving op sterktes en zwaktes, onderzoeken de behoeftes van eindgebruikers en we ontwikkelen interventies om dit te verbeteren.

Geprikkeld? We horen graag van je! Je kunt me bereiken op:

joren@omgevingspsycholoog.nl
070 221 0793
06 4932 6072

Een vraag? Een opmerking?

Uw e-mail adres

Uw bericht

Type deze code over
captcha

Delen met elkaar

Kan de inhoud interessant zijn voor anderen?