Omgevingspsycholoog

Wat is OmgevingsPsychologie?

Terwijl je deze tekst leest, word je omringt door een fysieke omgeving. Je zit misschien op een bureaustoel op kantoor, of je staat op het perron te wachten op een trein, misschien lig je nu op de bank met je favoriete muziek op de achtergrond.

De fysieke omgeving is altijd rond ons aanwezig. Het wordt gevormd door muren, plafonds, vloeren, meubels, planten, ramen, ga zo maar door. Omdat de fysieke omgeving om je heen bestaat, betekent ook dat deze je beïnvloedt. Deze beïnvloeding geschied is altijd aanwezig.

Hieronder staat een drietal willekeurige voorbeelden van hoe een omgeving ons beïnvloedt. Denk bijvoorbeeld aan:

  • gebouwen waarin veel mensen verdwalen of juist gemakkelijk de weg vinden;
  • ruimte waarin de akoestiek ons helpt of hindert met het voeren van een gesprek;
  • de plaatsing van banken en stoelen die je afstand tot andere mensen bepaald.

Dit zijn slechts enkele voorbeelden van hoe de fysieke omgeving ons gedrag beïnvloedt. Er zijn er veel meer. Soms heeft de beïnvloeding een subtiel effect op onze waarnemingen, gevoelens, gedachten en gedrag.  Soms beïnvloedt het ons juist enorm. Omgevingspsychologen houden zich bezig met hoe deze beïnvloeding precies verloopt.

 

Wat is de omgevingspsychologie?

Omgevingspsychologie bestudeert de transacties tussen mensen en de fysieke omgeving waarin wij leven1)Gifford, R. (2007). Environmental psychology: Principles and practice (4th ed.). Colville, WA:Optimal Books.. Deze transacties gaan twee kanten op. In onze omgang met de fysieke wereld veranderen wij steeds zelf omgevingen. Tegelijkertijd wordt ons gedrag en onze ervaring ook steeds veranderd door de omgeving zelf. Er is daardoor sprake van wat we ook wel noemen een wederkerige invloed.

De omgevingspsychologie is een wetenschappelijk vakgebied. Dit betekent dat haar ideeën en bevindingen worden onderzocht met kwantitatief en kwalitatief onderzoek door wetenschappers verbonden aan universiteiten en instituten. Deze bevindingen worden gepubliceerd in peer reviewed tijdschriften. Op congressen komen omgevingspsychologische onderzoekers bij elkaar om de laatste ideeën en bevinden te bediscussiëren. Er is continu debat tussen onderzoekers over hoe de relatie tussen gedrag en de omgeving precies verloopt.

Het vakgebied bestaat uit theorieën, onderzoek en toepassingen die gericht zijn op het meer humaan maken van de gebouwde omgeving en het verbeteren van de relatie van mensen met de natuur. De gebruikswaarde van deze theorieën zijn omvangrijk voor bijvoorbeeld ontwerp en het opstellen van beleid. Als maatschappij investeren we zeer grote hoeveelheden geld en energie in het ontwikkelen van onze fysieke omgeving (gebouwen, parken, steden enzovoort). Omgevingen die niet goed of niet optimaal functioneren zijn niet alleen kostbaar, ze hebben ook een directe negatieve impact op ons welzijn2)Gifford, Steg en Reser, 2011. Environmental Psychology. In IAAP Handbooj of Applied Psychology, 2011, Wiley-Blackwell.

 

Vijf deelgebieden

De onderzoeksgebieden van omgevingspsychologen kan worden onderverdeeld in een vijftal deelgebieden. De basis wordt geleverd in onderzoek naar fundamentele psychologische processen zoals de perceptie van de omgeving, ruimtelijke cognitie, de effecten van controle en basis eigenschappen van mensen zoals geslacht, persoonlijkheid, leeftijd of cultuur. Deze fundamentele processen schept een kader voor hoe in het algemeen de ervaring of beleving van mensen en menselijk gedrag in de omgeving tot stand komt.

Bijvoorbeeld bij het bestuderen van de impact van ruimte op het vermogen om te kunnen navigeren spelen de theorieën uit het domein van ruimtelijke cognitie een belangrijke rol om goede voorspellingen te maken of verklaringen te geven3)Gifford, Steg en Reser, 2011. Environmental Psychology. In IAAP Handbooj of Applied Psychology, 2011, Wiley-Blackwell.

Een ander belangrijk deelgebied is de impact van de omgeving op het sociale gedrag van mensen. De omgevingspsychologie kijkt hierbij naar hoe de omgeving een rol speelt in hoe mensen met elkaar omgaan. Vier terugkerende aandachtsgebieden zijn bijvoorbeeld persoonlijke ruimte, territorialiteit, crowding en privacy. Bij de evaluatie van een ontwerp voor een open kantoor inrichtingsconcept komen al deze vier onderwerpen aan bod. De omgevingspsychologie beschrijft hoe deze elementen werken, waardoor we voorspelling kunnen doen hoe een omgeving zal gaan functioneren in de toekomst. Met dezelfde kennis kunnen we ook verklaringen geven hoe een omgeving nu functioneert4)Gifford, Steg en Reser, 2011. Environmental Psychology. In IAAP Handbooj of Applied Psychology, 2011, Wiley-Blackwell.

Een derde deelgebied beslaat de interactie tussen de mensen en de natuur. In ons moderne leven is de beleving van natuur gesplitst uit ons dagelijkse bestaan. Dit gaat met name op voor het leven in de grote steden. We komen uit een leefsituatie waarbij een onderscheid tussen ons dagelijks leven en de ervaring van natuur niet goed te maken is. De mens is natuur, komt uit de natuur, en daarom is zij ook integraal verbonden met de natuur. Natuur heeft daarom een grote invloed op ons gedrag. Hoe deze invloeden beschrijft de omgevingspsychologie.

Een praktische uitwerking van dit onderzoek is bijvoorbeeld de mogelijkheid om met het juiste aanbod aan stimulering stress te kunnen verlagen en aandacht te kunnen herstellen. In de zorg is dit nu zeer actueel. Deze toepassingen kunnen samen worden gebracht onder de noemer healing environment.

De omgevingspsychologie daarbij ook naar hoe het dagelijkse gedrag een impact heeft op het milieu en de klimaat verandering5)Gifford, R., 2008. Psychology’s essential role in climate change. Canadian Psychology/Psychologie Canadienne, 49, 273–280. Dit is het vierde deelgebied. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om hoe mensen keuzes maken in het dagelijkse leven. Hoe kiezen mensen bijvoorbeeld om meer te leven? Welke kleine dagelijkse keuzes worden hierbij gemaakt, en hoe kunnen we dit keuzeproces (of deze gewoonten) beïnvloeden? Een flinke hoeveelheid energie wordt daarbij ook  ingezet in de bestudering van attituden van mensen over klimaatverandering, milieu, vervuiling en energiebesparing. Omgevingspsychologen zijn daarbij geïnteresseerd in hoe deze attitudes tot stand komen en waardoor ze wel of niet veranderen met de tijd.

Ten slotte is er nog een deelgebied dat complexe, dagelijks domein specifiek gedrag onderzoekt. Dit onderzoek kijkt bijvoorbeeld specifiek naar de invloed van werkomgevingen, leeromgevingen, woonomgevingen op gedrag en de ervaring en beleving van de omgeving. We noemen zo’n domein in vaktermen ook wel een gedragssetting. In elk van deze gedragssettings fuseert een complex geheel van fundamentele psychologische en sociale processen met de lokale context van de plek. Omdat deze plekken een eigen categorie vormen met specifiek, lokaal verankerde omgeving-gedrag relaties bestuderen omgevingspsychologen deze locaties apart. Er wordt hierbij doorgaans een holistisch kader aangenomen: dat betekent dat de omgeving in zijn totaliteit aan kenmerkende gedragspatronen wordt bestudeert.

Opmerking toevoegen

Over de schrijver

Wouter Tooren

Als psycholoog kijk ik naar hoe de omgeving ons beïnvloedt in de uitvoer van onze dagelijkse activiteiten en rituelen. Daarbij focus ik op het verhelpen van hindernissen en frustraties in de omgeving waardoor ik het leven prettiger, leuker en makkelijker hoop te maken. Ik kijk bijvoorbeeld naar de effecten van wayfinding, crowding, controle, stress, perceptie en voetgangersstromen en probeer met mijn opgedane inzichten betere gebouwen, steden en landschappen te maken.

Geprikkeld? We horen graag van je! Je kunt me bereiken op:

wouter@omgevingspsycholoog.nl
070 221 0793

Direct contact met Wouter?

Uw e-mail adres

Uw bericht

Type deze code over
captcha

Delen met elkaar

Kan de inhoud interessant zijn voor anderen?

Bronnen   [ + ]

1. Gifford, R. (2007). Environmental psychology: Principles and practice (4th ed.). Colville, WA:Optimal Books.
2, 3, 4. Gifford, Steg en Reser, 2011. Environmental Psychology. In IAAP Handbooj of Applied Psychology, 2011, Wiley-Blackwell
5. Gifford, R., 2008. Psychology’s essential role in climate change. Canadian Psychology/Psychologie Canadienne, 49, 273–280