Omgevingspsycholoog

Heeft nepnatuur hetzelfde effect op mensen als echte natuur?

Mensen denken dat natuur een goede invloed op hen heeft. Veel onderzoek ondersteunt deze gedachte. Zou nepnatuur dezelfde invloed hebben als gewone natuur?

Mensen houden van natuur (Maller e.a., 2006). Dit zien we goed in de vakantie: we gaan er op uit, de natuur in. De één gaat back to basics kamperen in een tentje en koken op een vuurtje, terwijl de ander liever de hele dag met een cocktail in de hand ligt te zonnen op het privé strand van een all-inclusive hotel. Hoe we onze vakantie ook het liefst invullen, we zoeken allemaal graag de natuur op. De natuur doet ons goed, geeft rust en ontspant.

Nu de vakantie voorbij is zitten we het grootste deel van de dag weer in ons grijze en grauwe kantoor. Gelukkig kunnen we de natuur naar binnen halen, zodat we ook profiteren van de helende effecten van natuur als we aan het werk zijn. Denk aan het plaatsen van bloemen, planten of een aquarium. Je kunt ook gebruik maken van ‘nepnatuur’, zoals nepplanten, kunst of foto’s van mooie natuur. Dit roept de vraag op: heeft nepnatuur hetzelfde effect op mensen als echte natuur? Om deze vraag te beantwoorden kijken we eerst naar de effecten die echte natuur op ons heeft.

Effecten van natuur op de psyche van de mens

Natuur heeft een restaurerende werking. Concreet betekent dit, dat natuur zowel de fysieke als psychologische vermogens van mensen herstelt. Natuur verlaagt stress, zorgt voor een lagere bloeddruk en heeft een positieve invloed op iemands stemming en concentratievermogen (Gifford, 2007, p. 431).

Uit een review van onderzoek (Van den Berg & Winsum-Westra, 2006) blijkt bijvoorbeeld dat patiënten in ziekenhuizen minder stress ervaren wanneer er natuurlijke elementen aanwezig zijn (zoals planten in hun kamer, een aquarium in de hal of een binnentuin), of wanneer er vanuit hun kamer uitzicht is op natuur. Natuurlijke elementen in een ziekenhuis zorgen er daarnaast ook voor dat patiënten minder pijn ervaren en het leidt af van de zorgen over hun ziekte.

De aanwezigheid van natuur biedt ook voordelen voor het personeel in ziekenhuizen. Het zorgt voor minder stress en een beter concentratievermogen, waardoor de werksfeer prettiger is en er minder fouten gemaakt worden (Van den Berg & Winsum-Westra, 2006).(Voor meer informatie over de werking van natuurlijke elementen lees de blog over healing environments).

Ander onderzoek naar de effecten van natuur laat zien dat kinderen socialer gedrag vertonen en een betere stemming hebben op ‘groene’ schoolpleinen met veel natuurlijke elementen dan op schoolpleinen die dit niet hebben (De Vries e.a., 2013).

Natuur heeft dus positieve effecten op onze psyche en fysiologie. Om de vraag te beantwoorden of ‘nep-natuur’ ook werkt, moeten we kijken naar de vraag waarom mensen van natuur houden.

Waarom houden mensen van natuur?

Een veelgebruikte verklaring voor onze voorkeur voor natuur is dat het een effect is van de omstandigheden waaronder mensen zijn geëvolueerd. De vroege mens heeft altijd midden in de natuur geleefd en heeft zich in de loop van de ontstaansgeschiedenis gespecialiseerd in het verwerken van informatie over natuurlijke omgevingen. Evolutionair gezien bestaan stedelijke samenlevingen nog maar kort en de moderne mens heeft nu nog steeds aanleg voor het verwerken van informatie uit de natuur (Van den Berg, 2004)

We hebben behoefte aan natuur omdat we ons veel in stedelijke omgevingen bevinden, terwijl onze genen afgesteld zijn op leven in de natuur. Het kost relatief veel moeite om informatie uit stedelijke omgevingen te verwerken, wat vermoeiend is en bijdraagt aan een gevoel van stress. Contact met de natuur werkt stressverlagend en herstellend omdat het makkelijker, en dus prettiger, voor ons is om informatie vanuit natuurlijke omgevingen te verwerken dan informatie vanuit stedelijke omgevingen. (Let wel, een evolutionaire verklaring maakt een bevinding begrijpelijk, maar is geen bewijs op zich, omdat evolutionaire verklaringen moeilijk of niet te testen zijn.

Maar wat moet je doen als je uitzicht bestaat uit beton in plaats van bomen? Of je collega een plantenallergie heeft waardoor het niet mogelijk is om je op je werk te omringen met bloemen en planten? Geen nood, ‘nep’ natuur is een goede vervanging voor echte natuur.

Effecten van nep natuur

De effecten van nep natuur zijn vergelijkbaar met de effecten die echte natuur op ons heeft. Plastic bloemen en planten hebben net als echte bloemen en planten een stressverlagende werking, mits ze er levensecht uitzien. Ook het kijken naar een poster van een natuurlijke omgeving heeft aantoonbare rustgevende en gezondheidsbevorderende effecten. Vergeleken met afbeeldingen van niet-natuurlijke omgevingen, zorgen afbeeldingen van natuur voor een betere stemming, een betere concentratie, een lagere bloeddruk en voor meer ontspanning in de spieren (Van den Berg & Winsum-Westra, 2006).

Wel heeft een afbeelding van natuur een minder sterk effect dan uitzicht op echte natuur. Dit komt waarschijnlijk doordat de echte natuur wordt beïnvloed door het weer en de seizoenen, wat nep natuur niet heeft, en daardoor beweeglijk is en er steeds anders uitziet. Een echt natuurlijk uitzicht is daardoor meer inspirerend en interessanter om naar te kijken dan een statische afbeelding (Stad & Groen, 2014).

Je kunt het effect van een afbeelding versterken door bijvoorbeeld een scherm op te hangen waar steeds een andere natuurlijke omgeving op te zien is. Dit is een voordeel van het gebruik van nep natuur, je kunt kiezen voor steeds verschillende afbeeldingen en uitzichten die jij mooi vindt en die normaal helemaal niet in Nederland te zien zijn. Het kunnen kiezen hoe de omgeving eruit ziet geeft een gevoel van controle, wat ervoor zorgt dat je beter tegen stress kunt.

Conclusie

Nu de vakantie voorbij is en je weer aan het werk moet: haal de natuur naar binnen. Zet bloemen en planten (echt of nep) neer in je kantoor, hang een paar mooie natuurposters op, ga lekker achterover zitten achter je bureau en geniet van je uitzicht op een parelwit strand met palmbomen, het regenwoud of besneeuwde bergtoppen en laat de natuur haar werk doen!

5 opmerkingen

  • Het (via earphones) beluisteren van natuurgeluiden, bijvoorbeeld de opname van een kabbelend bergbeekje, werkt voor veel mensen ook rustgevend.

    Verder kan ik me voorstellen dat het ruiken van geuren uit de natuur, zoals van hooi, eveneens effectief kan zijn.

    Ik vraag me tot slot af, of het gebruik van natuurlijke materialen en vormen ook de fysiologisch gemeten stress verlaagt. Denk aan houten meubels waarvan het materiaal goed zichtbaar is en antroposofisch ontworpen gebouwen.

  • Over groen en de invloed van een groene omgeving heb ik in het kader van een project voor GroenLinks Rijnmond ooit een onderzoek gedaan dat te vinden is op:
    https://drive.google.com/file/d/0BwLMB1ozw6M4WEQtUVlVVTM5b2M/view?pli=1
    Het gaat vooral om de situatie in de regio Rijnmond waar bebouwing, industrie en wegen het beeld bepalen.
    Een meer algemene visie heb ik beschreven op:
    http://www.psyblog.nl/2014/09/23/groene-psychologie/
    Centrale vraag daarbij was vooral wat we moeten met een wereld die steeds meer een ‘mensentuin’ dreigt te worden?

  • Leuk blog over een interessante vraag! Misschien wel het beste ‘bewijs’ dat nepnatuur vergelijkbare effecten heeft als echte natuur is dat nepnatuur al volop wordt toegepast in ziekenhuizen en andere stressvolle omgevingen. Er zijn zelfs bedrijven die zich helemaal hebben gespecialiseerd in het ontwerpen van nepnatuur met optimale rustgevende en gezonde effecten. Bijvoorbeeld http://www.plafondverbeelding.nl/ en http://www.beterdoorbeeld.nl/ Philips Healthcare levert ook hele mooie systemen voor bijvoorbeeld CT scans. https://www.ambientexperiencethemes.com/theme/15 Ik heb zelf een keer het thema ‘after the rain’ gezien, het is net alsof je een hele andere wereld binnenstapt, met bewegende beelden, geluiden en natuurlijke kleuren. Dus wat betreft de vraag of nepnatuur vergelijkbare effecten heeft als echte natuur zit “the proof of the pudding” inmiddels al “in the eating”. Een misschien nog wel interessantere vraag, die aansluit bij de vorige reactie, is hoe erg het zou zijn als alle echte natuur in de toekomst zou worden vervangen door nepnatuur. De meeste mensen vinden dit intuïtief een afschrikwekkend idee, maar als nepnatuur ook goed is voor ons waarom zou het dan eigenlijk zo erg zijn? Bas Haring heeft in zijn boek plastic panda’s antwoord proberen te geven op deze vraag, en komt daarbij tot verrassende conclusies. Zelf heb ik deze vraag ook aan de orde gesteld in de Thijs Kramer lezing die ik op 21 maart in Zeeland heb gegeven. De titel van deze lezing was “Wat als een samenleving vervreemd raakt van natuur?” http://www.dethijskramerlezing.nl/ Kortom, veel stof tot nadenken….

  • Bedankt voor de reacties en extra informatie!

    @ Johan de Wal: andere vormen van ‘ervaren’ van natuur (behalve het zien van natuur) hebben inderdaad ook een positieve werking op mensen. Zo hebben Weber en Heuberger onderzoek gedaan naar de werking van natuurlijke geuren op de affectieve toestand van mensen. Dit onderzoek laat zien dat natuurlijke geuren van bloeiende planten ervoor zorgt dat mensen zich kalmer en alerter voelen en een beter humeur hebben. Interessant is dat kunstmatige ‘lekkere geuren’ dit effect niet bereiken! http://chemse.oxfordjournals.org/content/33/5/441. Ik kan me voorstellen dat het gebruik van natuurlijke materialen ook rustgevend werkt.

    @ Agnes van den Berg: Ik heb tijdens mijn studie een aantal colleges gehad over het gebruik van omgevingspsychologie in ziekenhuizen, vind het echt een heel interessant thema!
    Inderdaad een boeiende vraag of we natuur zouden kunnen vervangen door nep natuur.. ik denk dat het in gevallen waar het gebruik van echte natuur ‘gevaarlijk’ kan zijn (zoals in een ziekenhuis) inderdaad goed is om te doen, omdat nep natuur ook een positieve werking heeft. Maar onderzoeken tonen aan dat echte natuur een sterkere werking heeft dus ik denk dat daar toch de voorkeur naar uit zal gaan!

Over de schrijver

Marieke Vroom

Ik ben Marieke Vroom en ik studeer Psychologie van Conflict, Risico en Veiligheid aan de Universiteit Twente. Ik ben vooral geïnteresseerd in sociale psychologie en de invloed die de omgeving op mensen heeft. Tijdens mijn studie ben ik al een beetje in aanraking gekomen met omgevingspsychologie, maar ik vind het leuk om er meer mee bezig te zijn. Vandaar dat ik blogs schrijf voor OmgevingsPsycholoog.nl.

Als je nog vragen of leuke ideeën voor mij hebt hoor ik dat graag!

Een vraag? Een opmerking?

Uw e-mail adres

Uw bericht

Type deze code over
captcha